Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 2021: Το πλεόνασμα, η έλλειψη και η... ηθική τροφή

trofh 2

Οι τροφές που επιλέγουμε και ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνουμε επηρεάζει όχι μόνο την υγεία μας, αλλά και την υγεία του πλανήτη, επισημαίνει ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) του ΟΗΕ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής.

Τα Ηνωμένα Έθνη εκτιμούν πως οι δραστηριότητες, οι οποίες σχετίζονται με την παραγωγή, την επεξεργασία, τη διανομή και την κατανάλωση τροφίμων, είναι υπεύθυνες για το ένα τρίτο των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

«Μιλάμε πλέον για την ακεραιότητα τροφίμων, το λεγόμενο product integrity» εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο επιστήμονας τροφίμων και βιολόγος, Νίκος Γδοντέλης.

«Δηλαδή ένα προϊόν πρέπει να είναι 'ηθικό', να μην βλάπτει το περιβάλλον. Με τις αγορές κρέατος της Κίνας και της Ινδίας να διευρύνονται, παρατηρείται αύξηση της παραγωγής διοξειδίου του άνθρακα. Υπάρχουν μελέτες που λένε ότι αν στρέψουμε τη διατροφή μας σε λιγότερο ενεργοβόρα μοντέλα, δηλαδή δεν τρώμε μοσχαρίσιο κρέας, δεν τρώμε χοιρινά, δεν τρώμε προϊόντα εντατικής καλλιέργειας που είναι τα σιτηρά, θα σώσουμε τον πλανήτη με αυτόν τον τρόπο» συμπληρώνει.

Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ, η οποία δημοσιεύτηκε τον Σεπτέβριο, με τη διατήρηση των φυσικών οικότοπων, τη μείωση σπατάλης τροφίμων και τη μετάβαση σε φυτικές διατροφικές συνήθεις, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα θα μπορούσαν να μειωθούν έως και οχτώ γιγατόνους ετησίως. Ήδη, στα ψυγεία και τα ράφια των σούπερ μαρκετ έχει μεγαλώσει η γκάμα των προϊόντων, τα οποία παρασκευάζονται από φυτικές πρωτεϊνες, όπως για παράδειγμα τα υποκατάστατα τυριού. Παράλληλα, σε χώρες όπως η Αμερική, το Ισραήλ και η Ιαπωνία εδώ και μερικά χρόνια έχουν ξεκινήσει μελέτες και πειράματα για παραγωγή κρέατος από βλαστοκύτταρα.

«Αυτό δεν είναι φαντασία. Έχουν φτάσει και παράγονται. Υπάρχουν εταιρείες που έχουν επενδύσει σε ό,τι έχει να κάνει με αυτή τη νέα τάση, ώστε να μειώσουμε το ενεργειακό αποτύπωμα και το αποτύπωμα άνθρακα του φαγητού μας. Δηλαδή, αντί να εκτρέφουμε αγελάδες και μοσχάρια, εξετάζεται η ανάπτυξη υποκατάστατων μπριζόλας από μάζες κυττάρων. Τα προϊόντα αυτά παίρνουν μορφή με τη βοήθεια των τριδιάστατων εκτυπώσεων. Όλα δείχνουν πως το κόστος του να τρεφόμαστε δεν θα χαμηλώνει, θα ανεβαίνει. Οπότε θα πρέπει να αναπτυχθούν υποκατάστατα της σημερινής διατροφής τα οποία θα είναι φτηνά για το λαό» περιγράφει ο Ν. Γδοντέλης.

Δισεκατομμυριούχοι όπως ο Ρίτσαρντ Μπράνσον και ο Μπιλ Γκέιτς έχουν επενδύσει στην ανάπτυξη αυτής της τεχνολογίας από το 2018, σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο CNBC. Όμως, για τους ειδικούς η μετάβαση σε λιγότερο ενεργοβόρα τρόφιμα πρέπει να συνοδευτεί και από συντονισμένες δράσεις για τη μείωση της σπατάλης.

Στην Ελλάδα από την 1η Ιανουαρίου 2022, σύμφωνα με τον πρόσφατα ψηφισθέντα νόμο 4819/2021 (ΦΕΚ 129/Α/23-7-2021), τα ξενοδοχεία άνω των εκατό κλινών, οι υπηρεσίες catering με ετήσιο τζίρο άνω των τριακοσίων χιλιάδων ευρώ και οι επιχειρήσεις μαζικής εστίασης με ετήσιο τζίρο άνω των πεντακοσίων χιλιάδων ευρώ, υποχρεούνται να εφαρμόσουν διαδικασίες αποφυγής δημιουργίας αποβλήτων τροφίμων. Όπως και να καταχωρούν σε ετήσια βάση τα παραγόμενα απόβλητα τροφίμων. Επίσης, όπως προβλέπεται στον νόμο, τα πλεονάσματα τροφίμων θα διατίθενται με τη μορφή δωρεάς, μέσω ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, η σπατάλη τροφίμων παγκοσμίως υπολογίζεται σε 1 τρισ. δολάρια ενώ τουλάχιστον 690 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη δεν έχουν πρόσβαση σε διατροφικά αγαθά.

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας, εκτιμά πως λόγω της επισιτιστικής ανασφάλειας, του αυξανόμενου κόστους ζωϊκών πρωτεϊνών, των περιβαλλοντικών πιέσεων και της αύξησης του πληθυσμού, περισσότεροι άνθρωποι παγκοσμίως θα στραφούν στην κατανάλωση εντόμων.

Ενδεικτική είναι η απόφαση της Mόνιμης Επιτροπής Φυτών, Ζώων, Τροφών και Ζωοτροφών (scoPAFF), η οποία έδωσε το «πράσινο φως» για την εμπορευματοποίηση του κίτρινου σκουλικιού στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα αποξηραμένα κίτρινα σκουλήκια αποτελούν το πρώτο βρώσιμο έντομο, που έλαβε ευνοϊκή γνωμάτευση και η απόφαση θεωρείται ορόσημο.

 

Την ίδια στιγμή σύμφωνα με άλλο δημοσίευμα

«Παχυσαρκία και διατροφική κρίση πάνε πακέτο»

 «Αν δεν φας το φαγητό σου, θα το στείλω στα παιδάκια στην Αφρική που πεινάνε». Η φράση-κλισέ παραπέμπει σε μια καρικατούρα Ελληνίδας μάνας, που μπουκώνει το παιδί της ενώ το φοβερίζει με το φάσμα της πείνας, που είναι πάντα κάπου μακριά από μας. Ο μπαμπούλας της πείνας συνδυάζεται με τις εικόνες των υποσιτισμένων παιδιών για τα οποία διαβάζουμε στις στατιστικές του ΟΗΕ και αγοράζουμε τα Χριστούγεννα κάρτες της UNICEF για να τα βοηθήσουμε. Τα δικά μας τα παιδιά είναι ροδομάγουλα και στρουμπουλά, όχι απλώς στρουμπουλά, είναι από τα πιο παχύσαρκα της Ευρώπης και τώρα με την πανδημία τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα, αφού κάθονταν ενάμιση χρόνο σπίτι, με τηλεμάθηση και ντελίβερι.

Κι όμως, όπως επιβεβαιώνουν οι δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ αλλά και οι έρευνες οργανισμών όπως το Ινστιτούτο Prolepsis, το φάσμα της διατροφικής ή επισιτιστικής ανασφάλειας (ανάλογα με το πώς αποδίδεται ο όρος food insecurity), με ή χωρίς πείνα είναι μια υπόθεση πολύ πιο κοντινή και γνώριμη από ό,τι νομίζουμε. Επιπλέον, η ανεπάρκεια τροφής δεν συνυπάρχει απλώς με την παχυσαρκία και τις ασθένειες που σχετίζονται με αυτή, αλλά προκύπτει από τις ίδιες γενεσιουργούς αιτίες, τη φτώχεια, την υλική στέρηση, την κοινωνική ανισότητα.

Το ράλι στις τιμές των πρώτων υλών, το οποίο έχει περάσει ήδη στα τρόφιμα και τα είδη πρώτης ανάγκης, σε συνδυασμό με το έμφραγμα στην εφοδιαστική αλυσίδα ως μία από τις συνεχιζόμενες συνέπειες της πανδημικής κρίσης, απειλεί να βυθίσει όλο και μεγαλύτερα τμήματα του παγκόσμιου πληθυσμού σε συνθήκες μέτριας ή σοβαρής διατροφικής ανασφάλειας. Μόνο που δεν χρειάζεται να πάμε μακριά για να καταγράψουμε τον παγκόσμιο χάρτη της επισιτιστικής ανασφάλειας. Με διαφορετική μορφή από ό,τι στην Ασία, την Αφρική, τη Λατινική Αμερική, η ανεπάρκεια τροφής ζει και βασιλεύει και μάλιστα καλπάζει, στον ανεπτυγμένο δυτικό κόσμο, στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, απειλώντας περισσότερο τα πιο ευάλωτα στρώματα του πληθυσμού, τα παιδιά, τις γυναίκες, τις μονογονεϊκές οικογένειες.

Στην Ελλάδα, με βάση τα στοιχεία για το 2020, πριν καταγραφούν επαρκώς οι επιπτώσεις του κορονοϊού, αυξήθηκαν τα παιδιά ως 17 ετών που ζουν σε συνθήκες υλικής στέρησης από το 17,6% στο 19,4%, η μεγαλύτερη αύξηση από όλες τις ηλικιακές ομάδες, ενώ ακόμα περισσότερα είναι τα παιδιά που ζουν σε κίνδυνο φτώχειας, 21,4%.

Ένας από τους δείκτες της υλικής στέρησης είναι η αδυναμία να τραφείς κάθε δεύτερη μέρα με κοτόπουλο, κρέας, ψάρι ή λαχανικά ισοδύναμης θρεπτικής αξίας. Η συγκεκριμένη μορφή διατροφικής ανασφάλειας αφορά το 45,8% των φτωχών νοικοκυριών και το 5,3% των μη φτωχών. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, φτωχά είναι τα νοικοκυριά που βγάζουν λιγότερα από 11.064 ευρώ τον χρόνο, για δύο ενήλικες και δύο παιδιά κάτω των 14 ετών ή όσοι έχουν εισόδημα κάτω από 5.269 ευρώ ετησίως για τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά. Με βάση τα στοιχεία του 2020, πάνω από 3 εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν στην Ελλάδα βρίσκονται στο κατώφλι της φτώχειας, το 28,9% του πληθυσμού, ποσοστό που παραμένει υψηλό παρά την αύξηση του μέσου διαθέσιμου ισοδύναμου εισοδήματος.

Όμως δεν είναι μόνο οι φτωχοί που υποφέρουν από κάποιο βαθμό διατροφικής ανασφάλειας, η οποία περιλαμβάνει και την κακή διατροφή. Πάντα με βάση τα στοιχεία του 2020, το 13,2% των νοικοκυριών ανησύχησε ότι δεν θα μπορέσει να καλύψει τις διατροφικές ανάγκες των μελών της οικογένειας αναφέροντας μια κατάσταση «κατά την οποία υπάρχει στενοχώρια, αγωνία, άγχος, φόβος, ανησυχία ότι δεν θα υπάρχει επαρκής ποσότητα τροφής ή η τροφή θα τελειώσει λόγω έλλειψης χρημάτων ή άλλων πόρων». Ακόμα υψηλότερο, 14,1%, είναι το ποσοστό όσων απάντησαν θετικά στην ερώτηση αν «έστω και ένα μέλος του νοικοκυριού αναγκάστηκε να καταναλώσει περιορισμένη ποικιλία τροφών, να καταναλώνει την ίδια τροφή ή απλώς περιορισμένο αριθμό τροφών καθημερινά».

Ενώ όπως επισημαίνεται σε άλλο ρεπορτάζ, παρατηρείται  

«Ανεπάρκεια τροφής στην Ελλάδα»

Τα παράδοξα της διατροφικής ανασφάλειας φανερώνουν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την επάρκεια τροφής στα ελληνικά νοικοκυριά, τα οποία δημοσιεύτηκαν χθες, όπως αποτυπώνονται στην Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης για το 2020. Η ανεπάρκεια τροφής σχετίζεται αλλά δεν ταυτίζεται με την πείνα, ενώ μπορεί να συνυπάρχει με την παχυσαρκία λόγω ανθυγιεινής διατροφής, η οποία επίσης συσχετίζεται με το χαμηλό βιοτικό επίπεδο.

Σύμφωνα με την Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ «επάρκεια τροφής υπάρχει όταν όλοι οι άνθρωποι έχουν πρόσβαση σε επαρκή, ασφαλή και θρεπτική τροφή, η οποία καλύπτει τις διατροφικές τους ανάγκες και προτιμήσεις, για μια δραστήρια και υγιή ζωή». Η καταπολέμηση της ανεπάρκειας τροφής περιλαμβάνεται στην Ατζέντα Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ στο πλαίσιο του στόχου για εξάλειψη της πείνας ως το 2030.

H παγκόσμια κλίμακα FIES (Food Insecurity Exeperience Scale) ορίζει τον βαθμό ανεπάρκειας τροφής με βάση οκτώ ερωτήματα, εκ των οποίων μόνο ένα αφορά άμεσα την πείνα.

Όπως διευκρινίζεται, «ένα νοικοκυριό θεωρείται ότι έχει μέτρια και σοβαρή ανεπάρκεια τροφής όταν τουλάχιστον ένα μέλος του κατά τη διάρκεια των 12 μηνών πριν από τη διενέργεια της έρευνας αναγκάστηκε να παραλείψει ένα γεύμα, έφαγε λιγότερο από όσο θεωρούσε ότι είχε ανάγκη, έμεινε χωρίς τροφή, πεινούσε αλλά δεν έφαγε, πέρασε μια ολόκληρη ημέρα χωρίς τροφή λόγω έλλειψης χρημάτων ή άλλων πόρων».

Στην Ελλάδα, μέτρια και σοβαρή ανεπάρκεια τροφής αντιμετώπισε το 6,1% του πληθυσμού και μόνο σοβαρή ανεπάρκεια το 1,6%. Σημαντικά υψηλότερα είναι τα ποσοστά των νοικοκυριών που ανησυχούν ότι δεν θα έχουν επαρκή τροφή (13,2%), έφαγαν μόνο ορισμένα είδη τροφών (14,2%) ή δεν είχαν τη δυνατότητα να τραφούν με υγιεινή και θρεπτική τροφή (12,8%). Ανησυχητικά είναι τα ποσοστά όσων αναγκάστηκαν να παραλείψουν γεύματα ή να φάνε λιγότερο από όσο έχουν ανάγκη (6,2% και 6%). Ένα 3% δήλωσε ότι υπήρξαν μέρες που πεινούσε αλλά δεν έφαγε, 2,7% έμειναν χωρίς τροφή ενώ 2,3% αναγκάστηκαν να περάσουν ως και μία ολόκληρη μέρα νηστικοί.

Μεταξύ 2018-2020, το 8,6% των ελληνικών νοικοκυριών υπέφερε από μέτρια και σοβαρή ανεπάρκεια τροφής και το 1,7% από σοβαρή ανεπάρκεια. Στην Ευρώπη, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 8,1% και 1,3%. Σε χειρότερη θέση από την Ελλάδα είναι οι Ισπανία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ιρλανδία και, τέλος, η Αλβανία, στην οποία ένα στα τρία νοικοκυριά (33,8%) υποφέρει από μέτρια και σοβαρή ανεπάρκεια τροφής.

 

Πηγή: efsyn.gr και cnn.gr